Eskihisar Çeşmesi

Tarihi çeşmeler çok hoşuma gidiyor. Burası restore edilmiş ne güzel.

Çeşmenin ön cephesinde, 1775 tarihli inşa ve 1844 tarihli onarım olmak üzere iki adet kitabe bulunmaktadır. Kitabe iki kaş kemer arasına yerleştirilmiştir. Zeminden 1.24 m yüksekliktedir. 0.20 m x 0.74 m ölçülerinde sülüs hatla yazılmış kitabe mermerdendir. İki bölüm halinde düzenlenen kitabenin ilk üç satırı çeşmenin inşa tarihini, son iki satırı ise tamir tarihini göstermektedir. Kitabenin her bir satırının zemini koyu yeşil, harfleri ise sarı renkte boyanmıştır. Kitabe satır araları birbirinden farklı tutulmuş ve ince silmelerle birbirlerinden ayrılmıştır. Altta bulunan tamir kitabesinde harfler daha sık istiflenerek, üstteki orijinal yazı karakterinden ayrılmaktadır. 1775 yılında Ahmet Ağa tarafından inşa ettirilen yapı M.1844 yılında onarım geçirmiştir. Moloz taştan inşa edilmiş, tek cepheli, çift kemerli, hazneli bir sokak çeşmesidir. Çeşmenin hazne (depo) kısmı; 3.53x2.03 m ölçülerindedir. Üzeri içeriden düz dam, dışarıdan ise dört yönlü kırma çatı ile örtülüdür. Hazne kısmının dışarıyla irtibatı, güney cephede bulunan 0.60 m genişliğinde bir pencere ile sağlanmaktadır. Çeşmenin ana cephesi, 4.73 m genişliğinde, 1.88 m yüksekliğindedir. Bu cephe üzerinde, 0.86 m genişliğinde, kaş kemer formlu iki adet çeşme kemeri yer almaktadır. Her iki kemer nişinin aynalık kısımları mermerdir. Çeşme cepheleri 2000 yılındaki onarımlar sırasında orijinalliğini büyük ölçüde yitirmiştir. Restorasyon çalışmaları sonucunda çeşme cephesi, sarı renkli taşlarla kaplanmış, taş aralarındaki derzler ise siyah renkte boyanmıştır. Özgün duvar örgüsü, günümüzde sadece güney cephede kısmen görülebilmektedir. 1970 yıllarında çekilmiş olan fotoğrafta yapının yol seviyesinin üzerinde olduğu, cephesinin sıvalı olduğu ve çeşme kemerlerinin yuvarlak kemerli olduğu görülmektedir (Yücel Soyman, 1976: 101). Oldukça sade olan yapının antik döneme ait mermer yalağı süslemenin görüldüğü tek yerdir. Kaynak: YAVUZYILMAZ A."Gebze Çeşmeleri", Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi,6(25),579.

Eskihisar Çeşmesi 1772 tarihinde yaptırılan bu tarihi çeşme adını Eskihisar köyünden almıştır. Üzeri piramit şeklinde bir çatı ile örtülü olan çeşme, kare planlıdır. Ön ve arka yüzleri 270cm., yan kısımları ise 315 cm'dir. Yüksekliği de 2 metreye yakındır. Tarihi değeri büyük olan bu çeşme 1850 yılında esaslı bir onarım görmüştür.

Eski Hisar Çekmesi, Gebze'nin o meşhur lezzetlerinden biri. Asırlık bir gelenek, Osmanlı'dan günümüze kadar taşınmış. Bir tatlı düşün; sade, şekerin en doğal haliyle yapılmış, adeta ağızda dağılıyor. Normalde baklavalara, şerbetli tatlılara alışkınız ama Eski Hisar Çekmesi başka bir seviye. İçerisinde un, şeker ve yağdan fazlası var; yılların birikimi, ustalık. Bunu yediğinde sadece bir tatlı yemiş olmuyorsun, geçmişin bir parçasını tatmış oluyorsun. Gebze'ye yolun düşerse mutlaka denemelisin, özellikle tatlıyla aram var diyorsan.

Maalesef çeşme, tuvalet ile kıraathane arasında sıkışmış kalmış. Daha fazla ön plana çıkarılması ve etrafının genişletilmesi gerekiyor. Yanına bir yere tanıtıcı bir yazı ve üzerindeki Osmanlıca kitabenin günümüz Türkçesi ile çevirisi yer alsa daha güzel olurdu. Ben Osmanlıca bildiğim için rahat okudum fakat herkes bilmiyor.